Heeft u na een langdurig traject van twee jaar ziekte een concept-vaststellingsovereenkomst (VSO) van uw werkgever ontvangen? Ik begrijp dat dit een enorm stressvolle en onzekere periode voor u is. Na 104 weken van herstel, re-integratie, medische onderzoeken en gesprekken met de bedrijfsarts wilt u het liefst rust en duidelijkheid over uw financiële toekomst. Een vaststellingsovereenkomst lijkt dan een snelle en prettige manier om het dienstverband in goed overleg af te ronden.

Toch is uiterste voorzichtigheid geboden. Bij ontslag na 2 jaar ziekte kunnen kleine formuleringen in de de VSO het verschil maken tussen recht op een WIA- of WW-uitkering of een financieel gat. Werkgevers leggen een concept-VSO vaak aan u voor als een 'standaardprocedure', maar in de praktijk zie ik als arbeidsrechtjurist te vaak dat cruciale afspraken ontbreken of dat de werknemer rechten prijsgeeft zonder het te weten.

In dit uitgebreide artikel leg ik u precies uit hoe de wetgeving rondom ontslag na 2 jaar ziekte werkt, welke rol re-integratie en de loonsanctie spelen, én voor welke 5 gevaarlijke valkuiken u absoluut moet waken.

Het wettelijk kader: 104 weken termijn en het opzegverbod bij ziekte

Om te begrijpen wat uw rechten zijn bij een VSO, is het belangrijk om naar het wettelijk opzegverbod te kijken.

Waarom de 104 weken termijn heilig is

Tijdens de eerste twee jaar (104 weken) dat u ziek bent, bent u als werknemer wettelijk beschermd door het opzegverbod bij ziekte in artikel 7:629 BW. Uw werkgever mag u in deze periode niet zomaar ontslaan. Sterker nog: als u binnen deze 104 weken een VSO tekent waarmee uw dienstverband vóór de 104e week eindigt, ziet het UWV dit als een benadelingshandeling.

Het gevolg hiervan is desatreus: het UWV kan besluiten om u zowel een ZW- als een WW- of WIA-uitkering te weigeren, omdat u vrijwillig afstand heeft gedaan van uw recht op loon bij ziekte en opzegbescherming. Pas wanneer de wettelijke termijn van 104 weken volledig verstreken is, vervalt het opzegverbod en is ontslag na 2 jaar ziekte juridisch toegestaan.

De WIA-aanvraag en het sluiten van een VSO

Rond week 88 tot week 93 van uw ziekteperiode ontvangt u van het UWV een uitnodiging voor de WIA-aanvraag. Het UWV beoordeelt vervolgens:

• Of u (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt bent (WGA of IVA).

• Of uw werkgever én u voldoende re-integratie inspanning hebben geleverd.

Pas wanneer de WIA-beschikking van het UWV bekend is en de 104 weken om zijn, is het moment aangebroken dat een werkgever mag aansturen tot het beëindigen van het contract. Teken dus nooit een VSO voordat de 104 weken grens formeel bereikt is en het WIA-traject is doorlopen.

Re-integratieplichten: spoor 1, spoor 2 en de rol van uw werkgever

Tijdens het gehele traject van 2 jaar ziekte rust op de werkgever én op u een vergaande wettelijke re-integratieplicht (op grond van de Wet verbetering poortwachter).

Wat houden spoor 1 en spoor 2 precies in?

Om een geldig ontslag na 2 jaar ziekte te kunnen realiseren, moet uw werkgever kunnen aantonen dat herplaatsing binnen de organisatie niet meer mogelijk is. Hierbij wordt gekeken naar twee sporen:

• Spoor 1 (interne re-integratie): de werkgever onderzoekt of u terug kunt keren in uw eigen functie (eventueel met aanpassingen) of in een andere passende functie binnen het bedrijf

• Spoor 2 (externe re-integratie): blijkt uit het advies van de bedrijfsarts dat er binnen de organisatie geen mogelijkheden zijn? Dan is de werkgever verplicht om een spoor 2-traject op te starten om u te begeleiden naar passend werk bij een andere werkgever.

  
  

Toetsing door het UWV: het re-integratieverslag (RIV)

Bij de WA-aanvraag moet een compleet re-integratieverslag (RIV) worden ingediend bij het UWV. De deskundigen van het UWV toetsen dit dossier streng. Heeft uw werkgever er alles aan gedaan om u te laten re-integreren?

Indien uw werkgever stappen in spoor 1 of spoor 2 heeft overgeslagen of het dossier onvolledig is, keurt het UWV de ontslagaanvraag af en krijgt de werkgever een loonsanctie opgelegd.

Pas op voor de loonsanctie van het UWV

Een van de grootste risico's bij het ontvangen van een concept-VSO bij langdurige ziekte is de zogenaamde loonsanctie.

Wat is een loonsanctie van het UWV?

Oordeelt het UWV bij de WIA-beoordeling dat de werkgever te weinig heeft gedaan aan uw re-integratie (bijvoorbeeld door spoor 2 niet of te laat in te zetten)? Dan legt het UWV een loonsanctie op . Dit betekent dat de werkgever verplicht wordt om uw loon tot maximaal 52 weken langer door te betalen. Gedurende deze extra periode blijft ook het opzegverbod bij ziekte onverkort van kracht.

Waarom een VSO tijdens een (dreigende) loonsanctie gevaarlijk is

Sommige werkgevers proberen een dreigende loonsanctie te ontlopen door u snel een VSO te laten ondertekenen? Herkent u deze situatie?

Als u een VSO ondertekent terwijl er een loonsanctie loopt (of opgelegd had moeten worden) doet u afstand van uw recht op extra loondoorbetaling en re-integratiebegeleiding. Het UWV ziet de beëindiging als verwijtbaar, waardoor uw recht op een WIA- of WW-uitkering direct in gevaar komt. Het opzegverbod geldt dan immers nog.

Laat uw situatie bij twijfel altijd direct juridisch beoordelen voordat u een handtekening zet.

De 5 meest kritieke valkuilen in een VSO bij ontslag na 2 jaar ziekte

Als u een concept-VSO heeft ontvangen, lijkt het vaak alsof alles keurig geregeld is. Toch zie ik in de praktijk dat het bij ontslag na 2 jaar ziekte fout gaat op specifieke details. Hieronder vindt u de 5 belangrijkste valkuilen.

Valkuil 1: foutieve formulering van de ontslagreden

Voor het behoud van uw uitkering stelt het UWV strenge eisen aande tekst in de VSO. Er moet expliciet vaststaan dat:

• Het initiatief tot beëindiging volledig bij de werkgever ligt.

• Er geen sprake is van een dringende reden of verwijtbaarheid aan uw zijde.

• De beëindiging plaatsvindt vanwege langdurige arbeidsongeschikt langer dan 104 weken en dat herplaatsing binnen de organisatie niet mogelijk is.

  
  

Valkuil 2: verkeerde fictieve opzegtermijn of te vroege einddatum

Bij het bepalen van de einddatum in de VSO moet de werkgever rekening houden met de geldende wettelijke of contractuele opzegtermijn. Tekent u een VSO waarin de einddatum te vroeg is gesteld? Dan keert het UWV gedurende die 'fictieve opzegtermijn' geen WW-of WIA-uitkering uit. U zit dan tijdelijk volledig zonder inkomen.

Valkuil 3: geen of te lage transitievergoeding (+ belangrijke wetswijziging per 1 januari 2027)

Bij ontslag na 2 jaar ziekte heeft u vanaf de allereerste werkdag wettelijk recht op de transitievergoeding. Dit geldt dus ook over de 2 jaren dat u ziek bent geweest!

Momenteel kunnen werkgevers de betaalde transitievergoeding bij langdurige ziekte via een speciale regeling terugvragen aan het UWV (de UWV-compensatieregeling). Per 1 januari 2027 komt deze compensatieregeling te vervallen voor alle werkgevers.

Wat betekent dit voor u? Werkgevers moeten de transitievergoeding vanaf 2027 weer volledig uit eigen zak betalen. Dit heeft twee grote gevolgen:

• Verhoogde druk tot 2027: werkgevers willen lopende dossiers van zieke werknemers koste wat kost vóór 1 januari 2027 definitief afwikkelen via een VSO om de compensatie van het UWV niet mis te lopen. Dit geeft u een hele sterke onderhandelingspositie!

• Risico op 'slapende dienstverbanden': werkgevers die na 2027 een transitievergoeding moeten betalen, proberen mogelijk het contract niet te beëindigen om de vergoeding te ontlopen.

  
  

Laat u niet afschepen met een te lage vergoeding. Omdat de werkgever tot 2027 de vergoeding nog gecompenseerd krijgt, is er géén enkele reden voor de werkgever om u minder dan de wettelijke transitievergoeding te bieden.

Valkuil 4: mogelijke benadelingshandeling voor de WIA of ZW

Bent u op de afgesproken einddatum in de VSO nog steeds (gedeeltelijk) ziek, maar meldt u zich in de VSO 'hersteld' om het ontslag door te drukken? Dit is uiterst gevaarlijk. Als u bij het UWV aanklopt en blijkt dat u nog arbeidsongeschikt bent, ziet het UWV het akkoord gaan met een VSO als een behandelingshandeling. Het gevolg: uw recht op een ziektewet-uitkering of WIA-uitkering vervalt direct.

Valkuil 5: ontbreken van juridische kostenvergoeding & vakantiedagen

Een goed opgestelde VSO bevat vrijwel altijd een clausule waarin de werkgever een budget voor juridisch advies beschikbaar stelt. Zo kunt u uw VSO kosteloos laten controleren door een arbeidsrechtjurist.

Daarnaast vergeten veel werknemers dat opgebouwde, niet genoten vakantiedagen tijdens 2 jaar ziekte netto aan hen moeten worden uitbetaald bij de eindafrekening, tenzij hier expliciet en gunstig over onderhandeld is.